یک تغییر ساده و شخصی‌سازی‌شده در زاویه قرارگیری پا هنگام راه‌رفتن، می‌تواند درد ناشی از آرتروز زانو را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد و حتی روند تخریب غضروف مفصل را کند کند. نتایج یک آزمایش بالینی یک‌ساله که در مجله The Lancet Rheumatology منتشر شده، نشان می‌دهد تنظیم دقیق الگوی راه‌رفتن بدون نیاز به مصرف دارو یا جراحی، اثرات درمانی مشابهی با برخی داروهای رایج دارد و می‌تواند فشار بی‌رویه وارد بر بخش‌های آسیب‌دیده زانو را کاهش دهد.
اثربخشی تنظیم شخصی الگوی راه‌رفتن در کاهش درد
پژوهشگران دانشگاه یوتا، نیویورک و استنفورد در نخستین کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده با گروه گواه (پلی‌بوس)، تأثیر روش «بازآموزی گام‌بردار شخصی‌سازی‌شده» را بر روی ۶۸ شرکت‌کننده بزرگسال مبتلا به آرتروز خفیف تا متوسط زانو بررسی کردند. شرکت‌کنندگان به صورت تصادفی به دو گروه ۳۴ نفره تقسیم شدند؛ یک گروه برنامه‌ای ویژه برای کاهش فشار بر بخش داخلی زانو دریافت کرد و گروه دیگر تحت مداخله فرضی (شام) قرار گرفتند تا تنها زاویه طبیعی پا خود را حفظ کنند. پس از شش هفته آموزش هفتگی با استفاده از دستگاه بازخورد زیستی (بیوفیدبک) که ارتعاشات ملایمی را برای اصلاح موقعیت پا ارائه می‌داد، نتایج نشان داد گروه مداخله در مقیاس ۰ تا ۱۰ درد، میانگین بهبود ۲.۵ نمره‌ای را تجربه کردند که این میزان در گروه شام ۱.۳ نمره بود. همچنین تقریباً ۹۱ درصد شرکت‌کنندگان گروه اصلی، کاهش درد از نظر بالینی معناداری را گزارش کردند که این عدد در گروه مقایسه ۶۶ درصد بود.
مکانیسم اثر و یافته‌های تصویربرداری پیشرفته
بخش داخلی مفصل زانو (کامپارتمن مدیا) معمولاً بار بیشتری را تحمل می‌کند و در نتیجه آرتروز در این ناحیه شایع‌تر است. چرخش اندک پنجه پا به داخل یا خارج، نیروهای وارد بر مفصل را بازنشی می‌کند. محققان تأکید کردند که این تنظیم باید برای هر فرد به‌صورت شخصی‌سازی‌شده تعیین شود، زیرا تغییر زاویه نامناسب می‌تواند فشار را افزایش دهد. اسکن‌های MRI شرکت‌کنندگان پس از یک سال نشان داد که در گروه راه‌رفتن اصلاح‌شده، تخریب نشانگر سلامت غضروف (اندازه‌گیری T1rho) کندتر پیشرفت کرده است. اسکوٹ اولریچ، دانشیار مهندسی مکانیک دانشگاه یوتا، کاهش درد گزارش‌شده را بین میزان اثر داروهای بدون نسخه مانند ایبوپروفن و مسکن‌های قوی مانند اوکسی‌کدون توصیف کرد. با این حال، نویسندگان هشدار دادند که این یافته‌ها به معنای ترمیم غضروف آسیب‌دیده یا توقف قطعی پیشرفت آرتروز نیست و تنها نشان‌دهنده احتمال حفظ سلامت غضروف با کاهش استرس مکانیکی است.
شواهد پژوهشی اخیر و محدودیت‌های روش
یک مطالعه دیگر منتشرشده در سال ۲۰۲۶ در مجله Clinical Biomechanics روی ۵۰ بیمار انجام شد که در آن ۷.۶ درصد کاهش بار مفصلی مشاهده شد، هرچند تغییر زاویه پا به‌طور معناداری ثبت نشد. این پژوهش تأیید می‌کند که صرفاً توصیه به تغییر الگوی راه‌رفتن کافی نیست و نوع دقیق حرکت و کاهش واقعی بار مفصلی تعیین‌کننده است. از سوی دیگر، پژوهشگران در حال بررسی فناوری‌های ساده‌تری مانند دوربین‌های هوشمند، کفش‌های مجهز به سنسور و هوش مصنوعی برای تخمین بار مفصلی هستند، اما این ابزارها هنوز آزمایشی بوده و اعتبارسنجی درمانی نگرفته‌اند.
اهمیت این پژوهش برای بیماران
برای افراد مبتلا به آرتروز زانو، به‌ویژه آن دسته که در دهه‌های ۳۰ تا ۵۰ زندگی قرار دارند و ممکن است سال‌ها پیش از نیاز به تعویض مفصل، درگیر مدیریت درد باشند، این روش می‌تواند خلأ درمانی موجود را پر کند. با این حال، تنظیم زاویه پا بدون ارزیابی تخصصی بیومکانیکی می‌تواند مضر باشد و این مداخله در حال حاضر جایگزین استاندارد در کلینیک‌ها نشده است.
یادداشت پزشکی
یافته‌های این پژوهش نشان‌دهنده یک رویکرد نوین غیرجراحی برای مدیریت علائم است و به‌تنهایی مبنای تشخیص یا تجویز درمان قرار نمی‌گیرد. انتخاب روش مدیریت درد باید همواره با توجه به شرایط فردی، گام‌بندی آسیب مفصل و نظر متخصص ارتوپدی یا فیزیوتراپی انجام شود.
بدون دیدگاه