پیش‌زمینه و اصل خبر
روش غیرتهاجمی امبولیزاسیون عروق زانو (Genicular Artery Embolization) می‌تواند گزینه‌ای مؤثر برای تسکین درد مزمن و کاهش التهاب در مبتلایان به آرتروز مفصل زانو باشد. در پژوهشی جدید که نتایج آن در نشریه Radiology منتشر شد، محققان نشان دادند این روش با مسدود کردن رگ‌های خونی غیرطبیعی پیرامون مفصل، بدون نیاز به تعویض مفصل، باعث بهبود قابل‌توجه عملکرد و کاهش درد پایدار می‌شود. مطالعه انجام‌شده بر روی ۱۹۴ بیمار حاکی از آن است که ۸۰ درصد شرکت‌کنندگان تا ۱۲ ماه پس از انجام پروسیجر، از کاهش درد با معنای بالینی و بهبود کیفیت زندگی برخوردار بوده‌اند.
مکانیسم اثر و جزئیات پروسیجر امبولیزاسیون عروق زانو
آرتروز زانو شایع‌ترین نوع آرتریت در جهان است و بر اساس برآوردهای سازمان جهانی بهداشت، بیش از ۳۶۵ میلیون بزرگسال را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در این بیماری علاوه بر تخریب غضروف، التهاب داخل مفصلی، تغییرات بافتی پیرامونی و افزایش حساسیت اعصاب دردزا نقش مهمی در ایجاد ناراحتی‌های طولانی‌مدت دارند. روش امبولیزاسیون عروق زانو از مسیری متفاوت به این مشکل می‌پردازد. به‌جای تمرکز مستقیم بر غضروف آسیب‌دیده، این روش بر رگ‌های خونی غیرطبیعی و پراندام (Hypervascularity) که در و درون سینوویوم (پرده نازک پوشاننده داخل مفصل) تشکیل می‌شوند، هدف‌گیری می‌کند. تشکیل این رگ‌ها می‌تواند به تشدید التهاب و تحریک اعصاب انتقال‌دهنده درد کمک کند.
در این پروسیجر، متخصص رادیولوژی مداخله‌ای با استفاده از یک کاتتر باریک، از طریق شریان‌ها به سمت رگ‌های هدف هدایت می‌شود. سپس ذرات میکروسکوپی ژلاتینی به‌صورت فوری حل‌شونده درون رگ‌ها تزریق می‌شوند. این ذرات با اندازه دقیق و شکل کروی، پس از چند ساعت جذب شده و با حفظ گردش خون طبیعی زانو، جریان خون در رگ‌های غیرطبیعی را قطع می‌کنند. این تکنیک به‌نام امبولیزاسیون سوپرسلکتیو شناخته می‌شود و بدون نیاز به برش جراحی باز یا تعویض مفصل انجام می‌گیرد.
یافته‌های بالینی و داده‌های آماری
پژوهش پرواسپکتیو تک‌مرکزی، روی ۱۹۴ بیمار با سابقه حداقل ۳ ماه مراقبت‌های معمول شامل فیزیوتراپی، داروهای ضدالتهاب و تزریق‌های داخل مفصلی اما بدون بهبود کافی انجام شد. میانگین سنی بیماران ۶۹ سال و شاخص توده بدنی میانگین آن‌ها ۲۸.۴ بود. پروسیجرها بین جولای و نوامبر ۲۰۲۴ انجام شد و در مجموع ۲۳۹ جلسه امبولیزاسیون روی بیماران صورت گرفت که در ۴۵ مورد (۲۳ درصد) هر دو زانو درمان شدند. استفاده از فلوروسکوپی به‌صورت بلادرنگ، دقت هدایت کاتتر و موفقیت فنی ۱۰۰ درصدی در درمان رگ‌های هدف را نشان داد.
ارزیابی‌ها در هفته ششم، سه‌ماهگی، شش‌ماهگی و دوازده‌ماهگی انجام شد. میانگین نمره درد در مقیاس ۰ تا ۱۰ از ۷ در شروع به ۴ در هفته ششم، به ۳ در شش‌ماهگی رسید و در ماه دوازدهم نیز ثابت ماند. این کاهش بیش از ۵۰ درصدی همراه با بهبود معنادار در نمرات مقیاس نتایج آرتروز زانو (KOOOS) بود. نمرات فعالیت‌های روزمره از ۵۳ به ۷۱.۵، نمرات ورزش و تفریح از ۱۵ به ۳۶، و نمرات کیفیت زندگی از ۱۹ به ۴۰ افزایش یافت. در ارزیابی نهایی، ۸۰ درصد بیمارانی که نمرات درد آن‌ها ثبت شد، آستانه بهبودی بالینی معنادار را پشت سر گذاشتند. عوارض جانبی خفیف و گذرا در ۶.۷ درصد موارد گزارش شد و هیچ عارضه متوسط یا شدیدی مشاهده نشد.
بررسی سایر پژوهش‌ها و جایگاه روش در مدیریت درد
یافته‌های این مطالعه به مجموعه شواهد در حال رشد در حوزه امبولیزاسیون عروق زانو اضافه می‌شود. مطالعات دیگر نیز نتایج متفاوتی را نشان داده‌اند. یک کارآزمایی تصادفی‌سازی‌شده منتشرشده در Clinical Radiology در سال ۲۰۲۶ بهبود ۷۲.۷ درصدی درد را در گروه امبولیزاسیون نسبت به ۲۴.۲ درصد در گروه مراقبت استاندارد گزارش کرد، اما از ذرات پایداری مانند پلی‌وینیل الکل استفاده شد. از سوی دیگر، مطالعه‌ای تصادفی‌سازی‌شده با گروه sham در European Radiology در آوریل ۲۰۲۶ تفاوت معناداری بین گروه درمانی و sham نیافت و تحلیل متاآنالیز دیگری در سپتامبر ۲۰۲۶ نیز قطعیت شواهد را پایین ارزیابی کرد. این تفاوت‌ها نشان می‌دهد اگرچه داده‌های مشاهده‌ای امیدوارکننده هستند، اما کارآزمایی‌های کنترل‌شده دقیق‌تری برای تعیین سهم دقیق مسدودسازی عروق و مقایسه مواد مختلف امبولیزاسیون لازم است. انجمن رادیولوژی مداخله‌ای در بیانیه‌ای در سال ۲۰۲۶ این روش را برای بیماران انتخاب‌شده که گزینه‌های محافظه‌کارانه پاسخگو نیستند، تأیید کرد.
اهمیت این پژوهش برای بیماران
برای بیماران مبتلا به آرتروز زانو که تحت تأثیر محدودیت‌های حرکتی، درد مزمن و تداخل دارویی هستند، ارائه گزینه‌ای غیرجراحی با عوارض کمتر می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر سبک زندگی داشته باشد. استفاده از میکروسفرهای ژلاتینی حل‌شونده در این مطالعه، پتانسیل ترکیب مزایای درمان‌های موقت و دقت کنترل‌شده درمان‌های دائمی را دارد. اگرچه این روش جایگزین قطعی برای تعویض مفصل در مراحل پیشرفته نیست، اما می‌تواند به‌عنوان پلی بین تزریق‌های معمول و جراحی تهاجمی عمل کند و نیاز به جراحی را در برخی بیماران به تأخیر بیندازد. پژوهشگران تأکید دارند که این روش هنوز نمی‌تواند ثابت کند روند تخریب غضروف را کند می‌کند و پیگیری‌های طولانی‌مدت‌تری برای تعیین گروه‌های پاسخ‌دهنده نیاز است.
یادداشت پزشکی
یافته‌های پژوهشی در حوزه روش‌های نوین کنترل درد، جایگزین ارزیابی بالینی و تشخیص پزشک متخصص نیستند. انتخاب روش درمان باید با توجه به شدت بیماری، شرایط عمومی بیمار، سابقه پزشکی و نظر متخصص ارتوپدی یا رادیولوژی مداخله‌ای انجام شود. همچنین، اثربخشی طولانی‌مدت و تأثیر این روش بر کندسازی روند تخریب غضروف نیازمند پیگیری‌های طولانی‌مدت‌تر و کارآزمایی‌های بالینی بزرگ‌مقیاس است. اطلاعات ارائه‌شده صرفاً بر اساس شواهد منتشرشده در منابع علمی معتبر است و هرگونه تصمیم درمانی باید تحت نظارت پزشک معالج اتخاذ گردد.
بدون دیدگاه