عبور از روش‌های سنتی: بازسازی واقعی غضروف به جای کنترل درد
تحقیقات جدید انجام‌شده در دانشگاه استنفورد (Stanford Medicine) مسیری امیدبخش را برای درمان بیماری‌های مفصلی و به‌ویژه آرتروز گشوده است. دانشمندان با هدف قرار دادن یک پروتئین خاص که در سنین بالا افزایش می‌یابد، توانسته‌اند فرآیند بازسازی غضروف‌های آسیب‌دیده زانو را در موش‌های مسن و همچنین در نمونه‌های بافتی انسانی فعال کنند. این دستاورد علمی می‌تواند منجر به تولید داروهایی شود که به‌جای تکیه بر جراحی‌های سنگین تعویض مفصل، به بازسازی طبیعی بافت مفاصل کمک کنند.
آرتروز، یک بیماری تخریب‌کننده مفصل است که در آن غضروف به‌تدریج از بین می‌رود و باعث درد، تورم و کاهش دامنه حرکتی می‌شود. این بیماری حدود یک‌پنجم بزرگسالان در ایالات متحده را درگیر کرده و سالانه حدود ۶۵ میلیارد دلار هزینه مستقیم مراقبت‌های بهداشتی را به خود اختصاص می‌دهد. روش‌های درمانی فعلی عمدتاً بر کنترل درد و علائم متمرکز هستند و در مراحل شدید بیماری، تعویض مفصل تنها گزینه باقی‌مانده است. هیچ داروی تأیید‌شده‌ای در حال حاضر وجود ندارد که بتواند به‌طور قابل‌توجهی روند آرتروز را کند کرده یا آن را معکوس کند.
نقش پروتئین 15-PGDH و مکانیسم بازسازی جدید
تیم تحقیقاتی به سرپرستی پروفسور هلن بلاو (Helen Blau) و پروفسور نیذی بوتانی (Nidhi Bhutani) روی پروتئینی به نام 15-PGDH تمرکز کردند. این پروتئین از نوعی آنزیم است که با افزایش سن در بدن تجمع می‌یابد و به «ژروزایم» (Gerozyme) معروف است؛ آنزیمی که به تخریب تدریجی عملکرد بافت‌ها کمک می‌کند. تحقیقات پیشین نشان داده بود که مسدود کردن این پروتئین با یک مولکول کوچک، باعث افزایش توده عضلانی و استقامت در موش‌های مسن می‌شود، در حالی که افزایش آن در حیوانات جوان باعث تحلیل عضلات می‌گردد.
کشف مهم این مطالعه این بود که مکانیسم بازسازی غضروف با سایر بافت‌ها تفاوت دارد. در بسیاری از بافت‌ها، ترمیم وابسته به سلول‌های بنیادی است، اما در غضروف، این سلول‌های غضروفی موجود (کندروسیت‌ها) با تغییر الگوی بیان ژن‌های خود، به حالتی جوان‌تر بازمی‌گردند. پروفسور هلن بلاو در این باره می‌گوید: «این یک روش جدید برای بازسازی بافت بالغ است که پتانسیل بالایی برای درمان آرتروز ناشی از پیری یا آسیب دارد. ما به دنبال سلول‌های بنیادی بودیم، اما متوجه شدیم که آن‌ها در این فرآیند نقشی ندارند. این موضوع بسیار هیجان‌انگیز است.»
تحقیقات نشان داد که سطح پروتئین 15-PGDH در غضروف زانوی موش‌های مسن نسبت به موش‌های جوان تقریباً دو برابر است. وقتی دانشمندان این پروتئین را با تزریق یک داروی مهارکننده (چه به صورت سیستمیک در شکم و چه مستقیماً در مفصل زانو) مسدود کردند، غضروف‌های نازک و ضعیف شده در زانوی موش‌های مسن، ضخیم‌تر و عملکردی‌تر شدند. نکته حائز اهمیت این بود که سلول‌ها غضروف هیالین (نوع صاف و لغزنده غضروف مفصلی) تولید می‌کردند، نه غضروف فیبروکندروز (که کیفیت پایین‌تری دارد).
پیشگیری از آرتروز پس از آسیب‌های ورزشی
یکی دیگر از یافته‌های چشمگیر این پژوهش، تأثیر این درمان بر آسیب‌های تروماتیک زانو بود. پارگی رباط صلیبی قدامی (ACL) که در ورزش‌هایی مانند فوتبال و بسکتبال شایع است، یکی از عوامل اصلی آرتروز دیررس است. حدود ۵۰ درصد افرادی که این آسیب را تجربه می‌کنند، حدود ۱۵ سال بعد دچار آرتروز در مفصل مصدوم می‌شوند. در آزمایش‌های این مطالعه، موش‌ها پس از ایجاد آسیب شبیه به پارگی ACL، دو بار در هفته و به مدت چهار هفته تحت درمان با مهارکننده 15-PGDH قرار گرفتند. این درمان به‌طور چشمگیری احتمال توسعه آرتروز را کاهش داد. موش‌های درمان‌شده رفتار حرکتی طبیعی‌تری داشتند و وزن بیشتری را روی پای مصدوم تحمل می‌کردند، در حالی که گروه کنترل دچار آرتروز شدند.
تجربه موفق روی بافت انسانی و مراحل آینده
پژوهشگران برای اطمینان از قابلیت تبدیل این روش به درمان انسانی، غضروف‌هایی را که از بیماران مبتلا به آرتروز و در جریان جراحی تعویض مفصل زانو برداشته شده بود، مورد آزمایش قرار دادند. پس از یک هفته مواجهه این بافت‌ها با مهارکننده 15-PGDH، تعداد کنдрوسیت‌های تولیدکننده آن پروتئین کاهش یافت و فعالیت ژن‌های مرتبط با تخریب غضروف کم شد. مهم‌تر از همه، نمونه‌های انسانی شروع به تولید مجدد غضروف مفصلی کردند.
پروفسور بوتانی تأکید می‌کند: «مکانیسم بسیار جالب توجه است و دیدگاه ما را درباره نحوه بازسازی بافت تغییر داد. به نظر می‌رسد یک ذخیره بزرگ از سلول‌های موجود در غضروف، الگوی بیان ژن خود را تغییر می‌دهند.» اگرچه نتایج در موش‌ها و بافت انسانی امیدوارکننده هستند، اما هنوز نیاز به آزمایش‌های بالینی روی بیماران وجود دارد تا ایمنی و اثربخشی این روش تضمین شود. با این حال، مهارکننده 15-PGDH قبلاً در فاز یک آزمایش‌های بالینی برای درمان ضعف عضلانی مورد آزمایش قرار گرفته و نتایج آن ایمنی و فعالیت آن را در داوطلبان سالم نشان داده است. محققان امیدوارند به‌زودی آزمایش‌های مشابهی برای بازسازی غضروف آغاز شود.
بدون دیدگاه